8 Μαρτίου σήμερα και οι γυναίκες έχουμε την τιμητική μας. Η διεθνής κοινότητα διάλεξε αυτή τη μέρα για να τιμήσει τις γυναίκες της, το μισό δηλαδή πληθυσμό του πλανήτη. Ίσως, διότι επί αιώνες αυτό το μισό το είχε στο περιθώριο αγνοημένο και πολλές φορές καταπιεσμένο.
Για σκεφτείτε:
Πριν από 100-50 χρόνια, μπορούσαν οι γυναίκες να συγκεντρώνονται, να γιορτάζουν ή να διασκεδάζουν όπως εμείς σήμερα; Η γυναίκα στις αρχές του 20ου αιώνα ήταν του ‘πατρός’ της ή του ‘ανδρός’ της. Δεν άνηκε στον εαυτό της! Γι’ αυτό όφειλε:
- Nα υπακούει στον πατέρα ή στο σύζυγο.
- Ήταν υποχρεωμένη να μένει στο σπίτι και να ασχολείται με τον νοικοκυριό, τα παιδιά ή και τις αγροτικές ασχολίες.
- Δεν μπορούσε να μορφώνεται ή να σπουδάζει στα ανώτερα εκπαιδευτικά ιδρύματα.
- Δεν είχε δικαίωμα ούτε καν να επιλέξει το σύζυγό της, φρόντιζε η οικογένεια.
- Δεν είχε τα δικά της χρήματα.
- Δεν μπορούσε να γίνει έμπορος και βέβαια μία γυναίκα δεν μπορούσε να κυκλοφορεί χωρίς τη συνοδεία του πατέρα, του αδερφού, του συζύγου ή κάποιου ανδρός τέλος πάντων.
Αυτά, βέβαια, δεν συνέβαιναν μόνο στην Ελλάδα…
Στο σημείο αυτό είναι αναγκαία μία ιστορική αναδρομή για τη θέση της γυναίκας.
Στους αρχαίους πολιτισμούς η θέση της ποικίλλει:
Στη Βαβυλώνα (το σημερινό Ιράκ) οι γυναίκες είχαν σημαντική ανεξαρτησία και υψηλή θέση στην κοινωνία. Ο κώδικας του Χαμουραμπί παρείχε στις έγγαμες πολλά δικαιώματα. Η γυναίκα μπορούσε να χωρίσει τον άνδρα με αιτιολογικό τη σκληρότητα ή τη μοιχεία.
Στον Κρητικό ή Μυκηναϊκό κόσμο η θέση της γυναίκας ήταν υψηλή. Έπαιρναν μέρος σε όλες τις δημόσιες εκδηλώσεις, πολλές ήταν οι ιέρειες των γυναικείων θεοτήτων και αναφέρονται γυναίκες ταμίες, κλειδούχοι ή οικονομικές διαχειρίστριες που διένειμαν και κατένεμαν την εργασία.
Στα αρχαϊκά χρόνια η θέση των γυναικών αλλάζει. Καταντούν να έχουν λιγότερα πολιτικά δικαιώματα όπως οι δούλοι. Στην αρχαία Αθήνα ήταν απόλυτα εξαρτημένες από τους άντρες. Χωρίζονται σε συζύγους, παλλακίδες, εταίρες, πόρνες ανάλογα με τη γενετήσια προσφορά τους. Στη Σπάρτη αντίθετα η θέση της γυναίκας ήταν διαφορετική. Ήταν ιδιοκτήτριες περιουσίας, ικανές να κληρονομούν και να κληροδοτούν. Πήγαιναν από μικρές στα γυμναστήρια για να καλλιεργούν το σώμα και το πνεύμα τους. Ήταν μορφωμένες πολεμίστριες και απελευθερωμένες.
Στα Ρωμαϊκά χρόνια τη νομική θέση της γυναίκας τη χαρακτηρίζει η πλήρης υποταγή στην εξουσία του πατέρα ή του συζύγου.
Στα πρωτοχριστιανικά χρόνια η γυναίκα χαρακτηρίστηκε υπεύθυνη για την πτώση του Αδάμ και ον δεύτερης κατηγορίας.
Στο Μεσαίωνα χιλιάδες γυναίκες κάηκαν στην πυρά σαν «μάγισσες».
Τα πράγματα αρχίζουν να αλλάζουν μόλις το 19ο αιώνα κι αυτό γιατί ο 19ος αιώνας υπήρξε ο αιώνας της βιομηχανικής επανάστασης δηλαδή της πρακτικής εφαρμογής των μεγάλων ανακαλύψεων που έγιναν τον 18ο αιώνα, του ηλεκτρισμού, της ατμομηχανής και κάθε είδους μηχανής. Παράλληλα σημειώνεται σημαντική αύξηση του πληθυσμού της Ευρώπης. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την αυξημένη ζήτηση αγαθών. Μέχρι τότε την παραγωγή είχαν οι οικοτεχνίες και οι βιομηχανίες. Τώρα αυτό δεν επαρκεί για την κάλυψη των αναγκών του πληθυσμού. Δημιουργούνται εργοστάσια στην Αγγλία όπου χρειάζονται εργατικά χέρια και γι’ αυτό συρρέουν πληθυσμοί από την ύπαιθρο στα αστικά κέντρα. Εκεί βρίσκουν δουλειά οικογένειες και γυναίκες κάτω από απάνθρωπες συνθήκες.
Η βιομηχανική επανάσταση λοιπόν έφερε επαναστατικές μεταβολές στην οικονομική ζωή, στην κοινωνική ζωή και στις οικονομικές σχέσεις.
Το 1790 στην επαναστατημένη Γαλλία ο Μαρκήσιος του Κοντορσέ έγραψε πρώτος ένα δοκίμιο με τίτλο ‘Η αναγνώριση πλήρων δικαιωμάτων του πολίτη στις γυναίκες’.
Στον αγγλόφωνο κόσμο το πρώτο φεμινιστικό μανιφέστο ήταν η ‘Υπεράσπιση των δικαιωμάτων των γυναικών’ το 1792. Το 1828 απεργούν στις ΗΠΑ οι υφάντριες.
Το 1831 οι Γαλλίδες καπελούδες.
Το 1903 οι εργάτριες του Μάντσεστερ ίδρυσαν την κοινωνική και πολιτική ένωση των γυναικών με στόχο του δικαίωμα των γυναικών στην ψήφο.
Τέσσερα χρόνια αργότερα απεργούν οι Άγγλοι υφαντουργοί.
Τους συμπαραστέκονται οι γυναίκες συναδέλφισσές τους όπως επισημαίνουν οι ΄΄Τimes΄΄. Στις 8 Μαρτίου 1857 στη Νέα Υόρκη διακόπτουν την εργασία δούλοι ράφτρες και οι υφάντριες.
53 χρόνια μετά, το 1910 το Συνέδριο των γυναικών Σοσιαλιστριών της Κοπεγχάγης ύστερα από εισήγηση της γερμανίδας Κλάρας Τσέκιν αποφασίζει ομόφωνα την καθιέρωση της 8ης Μαρτίου ως ημέρα της γυναίκας. Βέβαια πέρασε μεγάλη ιστορική περίοδος ώσπου οι γυναίκες να αποκτήσουν δικαιώματα στη μόρφωση, δικαιώματα πολιτικά όλα δηλαδή αυτά που για εμάς σήμερα είναι δεδομένα.
Θα ήταν βέβαια παράλειψη αν δεν κάναμε ιδιαίτερη αναφορά στα δικά μας. Στα πρώτα βήματα του νεοϊδρυθέντος Ελληνικού κράτους (από τον Καποδίστρια) ξέρουμε ότι συμμετείχε η Καλλιόπη Παπαλεξοπούλου, η Ευανθία Καϊρη και άλλες φωτισμένες προσπαθούν να ανεβάσουν το επίπεδο της Ελληνίδας. Η Καλλιρόη Παρέν αγωνίστηκε για τα δικαιώματα των γυναικών σε μία εποχή που οι άντρες έπνεαν μένεα κατά του φεμινισμού.
Για να μπούμε στο πνεύμα της εποχής αρκεί να αναφερθούμε σε ένα απόσπασμα από κείμενο του Ε. Ροΐδη: «Ψήφο εις την γυναίκα; Το ακούω και αισθάνομαι την καρδίαν μου να σφίγγεται και τρόμος με καταλαμβάνει διότι πώς το θέλομεν, η ψήφος να γίνει ο τάφος της γυναικός; Θα τη χάσωμεν. Η θέση της είναι εις το μαγειρίον και εις το πορνείον. Το δικαίωμα της ψήφου θα της ανοίξει τον δρόμον προς πάσαν ασχήμιαν, θα τεθεί επικεφαλής διαδηλώσεων θα φάγει τον κόσμον».
Ο Ροΐδης ήταν πολέμιος της Καλλιρόης Παρέν ενώ ο Παλαμάς και ο Δροσίνης ένθερμοι υποστηρικτές της.
Το 1887 η Καλλιρόη Παρέν άρχισε με την ‘εφημερίδα των Κυριών’ να ζητάει ίσα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά δικαιώματα. Αγωνίστηκε για την είσοδο των γυναικών στα Α.Ε.Ι., στις δημόσιες υπηρεσίες, για τη μείωση των ωρών εργασίας. Αγωνίστηκε εναντίον της εκμετάλλευσης των κοριτσιών από τις Κυκλάδες που δούλευαν ως υπηρέτριες στα καλά σπίτια της Αθήνας και συχνά έπεφταν θύματα των αρσενικών της οικογένειας και κατέληγαν διωγμένες σε οίκους ανοχής.
Το 1892 ίδρυσε το ‘Άσυλο της Αγίας Αικατερίνης που έδινε στέγη στα κορίτσια αυτά. Το 1896 ιδρύει το Άσυλο Ανιάτων, το ΠΙΚΠΑ και το ‘Λύκειο Ελληνίδων’ το 1911. Το 1921 με ενέργειές της διοργανώθηκε το Πανελλήνιο Συνέδριο για τα δικαιώματα της γυναίκας. Ο Γούναρης (τότε πρωθυπουργός) υπόσχεται ψήφο και υποστηρίζει σχετική πρόταση στην Γ΄ εθνοσυνέλευση. Φυσικά απορρίπτεται.
Βήμα-βήμα όμως τα πράγματα παίρνουν το δρόμο τους….
Το 1924 η εθνοσυνέλευση αποφασίζει να δώσει δικαιώματα ψήφου μετά από 5 χρόνια. Θα ψήφιζαν μόνο στις δημοτικές εκλογές, χωρίς δικαίωμα να εκλέγονται, με την προϋπόθεση να είναι 30 ετών και να γνωρίζουν ανάγνωση και γραφή.
Το 1934 οι γυναίκες καλούνται να ψηφίσουν, τελικά ψηφίζουν μόνο 240 γυναίκες επειδή δεν έχει ληφθεί μέριμνα να συμπεριληφθούν στους εκλογικούς καταλόγους επειδή υπάρχουν αρνητικές κοινωνικές αντιλήψεις και μεγάλος αριθμός αναλφάβητων. Το 1952 εκλέγεται η πρώτη βουλευτής με τον «Ελληνικό Συναγερμό». Είναι η Ελένη Σκούρα η οποία μαζί με την Βιργινία Ζάνα, κόρη της Πηνελόπης Δέλτα, (φιλελεύθερους) είναι οι δύο πρώτες γυναίκες υποψήφιες. Το 1956 με την κυβέρνηση της Ε.Ρ.Ε. έχουμε την πρώτη υπουργό κοινωνικής πρόνοιας τη Λίνα Τσαλδάρη. Στην Κέρκυρα, την ίδια χρονιά, εκλέγεται η πρώτη γυναίκα δήμαρχος η Μαρία Δεσύλλα.
Τέλος του 1975 έχουμε το πρώτο Ελληνικό Σύνταγμα που ορίζει ρητά ότι: «όλοι οι Έλληνες και Ελληνίδες είναι ίσοι ενώπιον του Νόμου».
Όσο οι γυναίκες έμεναν μακριά από τα κέντρα αποφάσεων δεν ζημιώνονται μόνο εκείνες. Ζημιώνεται η κοινωνία αφού τα μισά της ταλέντα, οι μισές της ικανότητες, δεξιότητες, ευαισθησίες έμεναν ανεκμετάλλευτες. Στην Πολιτεία του, ο Πλάτων προτείνει να μοιράζονται την εξουσία και όλες τις προκλήσεις με τους άνδρες, όποιο κράτος δεν αξιοποιεί τις γυναίκες, δαπανά το ήμισυ των πόρων του, έλεγε. Οι γυναίκες είμαστε πιο δημιουργικές, διαλλακτικές και ανοιχτές σε αλλαγές. Είμαστε μεθοδικές, πρακτικές ρεαλίστριες και αποφεύγουμε τις κατά μέτωπο συγκρούσεις.
Επιμένουμε σε θέματα ποιότητας ζωής, κοινωνικής πολιτικής, υγείας εκπαίδευσης, προστασίας περιβάλλοντος και καταναλωτή.
Οι αποφάσεις που παίρνονται με τη συμβολή μας είναι πιο ισορροπημένες, πιο βιώσιμες. Οι σημερινές γυναίκες δεν αρκούνται στο ρόλο της ΄βασίλισσας του σπιτιού΄, αντιδρούν στα στερεότυπα του αδύνατου φύλου και του θύματος της πρόκλησης. Στις σχέσεις τους με τους άντρες επιδιώκουν το σεβασμό.
Έχουν περάσει 167 χρόνια από τότε που η 8η Μαρτίου καθιερώθηκε διεθνώς ημέρα της γυναίκας. Δυστυχώς η πορεία της εξέλιξης της θέσης της γυναίκας ήταν μακρά και δύσβατη. Ξεκίνησε από τις απελπισμένες εργάτριες, επώνυμες και ανώνυμες, των εργοστασίων πέρασε μέσα από διάφορα στάδια και έφτασε έως και σήμερα. Σήμερα η ισότητα των δύο φύλων είναι νομικά κατοχυρωμένη, οι γυναίκες έχουν ίσα οικονομικά και πολιτικά δικαιώματα με τους άντρες.
Χάρη σε εκείνες τις γυναίκες!
Όμως πέρα από αυτά για την κάθε γυναίκα ξεχωριστά εξακολουθεί σήμερα να αποτελεί ζητούμενο η υπέρβαση των αναστολών της μπροστά στο ενδεχόμενο της αδυναμίας της να είναι συνεπής με τους πολλαπλούς της ρόλους. Και είναι κάτι που αξίζει να το τολμήσουμε. Αξίζει να ξεδιπλώσουμε κάθε πτυχή του εαυτού μας, ξεφεύγοντας από το μικρό μας κατοχυρωμένο πεδίο και αναζητώντας αυτό που θέλουμε να κάνουμε και όχι μόνο αυτά που μας έχουν πείσει ότι μπορούμε να κάνουμε.
Γι’ αυτό σήμερα θυμόμαστε και τιμούμε τις επώνυμες και ανώνυμες εκείνες εργάτριες του πνεύματος, της κοινωνίας, των εργοστασίων που άνοιξαν το δρόμο για την αξιοπρεπή θέση μας στην κοινωνία.